امضای یک قرارداد بین‌المللی با یک شرکت یا شخص خارجی، با امضای یک قرارداد داخلی تفاوت‌های مهمی دارد. در قراردادهای داخلی معمولاً طرفین، محل اجرای قرارداد و نظام حقوقی حاکم تا حد زیادی مشخص است؛ اما در یک قرارداد بین‌المللی، ممکن است طرفین در دو کشور متفاوت باشند، قرارداد در کشور دیگری اجرا شود و در صورت بروز اختلاف نیز مشخص نباشد کدام قانون و کدام مرجع باید به موضوع رسیدگی کند.

!
توصیه وکیل

به عنوان یک وکیل، توصیه من این است که هیچ قرارداد بین‌المللی را صرفاً به دلیل اعتبار، شهرت یا اعتماد به طرف مقابل امضا نکنید. حتی اگر طرف قرارداد یک شرکت بزرگ و معتبر خارجی باشد، ممکن است یک بند ساده و به ظاهر کم‌اهمیت در قرارداد، در زمان اختلاف خسارت بسیار سنگینی برای شما ایجاد کند.

01 / طرفین قرارداد

مشخصات دقیق طرفین قرارداد را بررسی کنید

اولین نکته‌ای که باید بررسی کنید، این است که قرارداد دقیقاً با چه شخص یا شرکتی منعقد می‌شود.

در قراردادهای بین‌المللی صرفاً نوشتن نام تجاری شرکت کافی نیست. باید مشخص شود شرکت در کدام کشور و تحت چه قوانین و مقرراتی ثبت شده است و شخص امضاکننده قرارداد چه سمتی دارد و آیا اختیار قانونی برای امضای قرارداد را دارد یا خیر.

برای مثال، ممکن است شما با شخصی مذاکره کنید که خود را مدیر یک شرکت معرفی می‌کند، اما در واقع اختیار امضای قراردادهای موردنظر شما را نداشته باشد.

توصیه من این است که قبل از امضا، اطلاعات ثبتی شرکت، شماره ثبت، نشانی قانونی، نام نماینده و سمت و اختیار او برای امضای قرارداد بررسی شود.

اشتباه رایج: اعتماد به سربرگ شرکت یا کارت ویزیت نماینده طرف مقابل بدون بررسی شخصیت حقوقی و اختیار امضاکننده.
02 / موضوع قرارداد

موضوع قرارداد را دقیق و بدون ابهام بنویسید

یکی از مهم‌ترین قسمت‌های هر قرارداد، موضوع آن است.

در قرارداد بین‌المللی نباید به عباراتی کلی مانند «ارائه خدمات»، «تأمین کالا» یا «همکاری تجاری» اکتفا کرد. باید دقیقاً مشخص شود چه چیزی، با چه مشخصاتی، در چه مقدار و با چه استانداردی باید ارائه شود.

هرچه موضوع قرارداد مبهم‌تر باشد، احتمال اختلاف بیشتر خواهد بود.

برای مثال اگر موضوع قرارداد خرید کالا است، مشخصات فنی، تعداد، کیفیت، استاندارد، بسته‌بندی، کشور سازنده و حتی روش بازرسی کالا بهتر است تا حد امکان مشخص شود.

به عنوان وکیل، توصیه من این است که اگر مشخصات فنی کالا یا خدمت مفصل است، آنها را در یک پیوست فنی قرار دهید و در قرارداد تصریح کنید که این پیوست جزء لاینفک قرارداد است.

03 / قانون حاکم

قانون حاکم بر قرارداد را نادیده نگیرید

این بند یکی از مهم‌ترین بندهای قراردادهای بین‌المللی است.

فرض کنید یک شرکت ایرانی با یک شرکت خارجی قرارداد می‌بندد. اگر در قرارداد مشخص نشده باشد که قرارداد تابع قانون کدام کشور است، در صورت بروز اختلاف ممکن است تعیین قانون حاکم به یک مسئله جدی تبدیل شود.

قانون حاکم مشخص می‌کند بسیاری از مسائل قرارداد چگونه تفسیر و ارزیابی شوند؛ از اعتبار برخی شروط گرفته تا آثار نقض قرارداد و مسئولیت طرفین.

Governing LawThis Agreement shall be governed by the laws of ...

توصیه حقوقی: قبل از امضا، فقط به این موضوع توجه نکنید که «قرارداد قانون دارد»؛ باید ببینید کدام قانون بر قرارداد حاکم است و آیا این قانون با منافع شما سازگار است یا خیر.

04 / حل اختلاف

مرجع حل اختلاف را حتماً مشخص کنید

یکی از پرهزینه‌ترین اشتباهات در قراردادهای بین‌المللی، بی‌توجهی به بند حل اختلاف است.

باید از قبل مشخص شود که اگر اختلافی به وجود آمد، طرفین چگونه آن را حل خواهند کرد.

برای مثال، می‌توان درباره دادگاه‌های یک کشور مشخص، داوری داخلی، داوری بین‌المللی یا یک نهاد داوری مشخص توافق کرد.

اگر این موضوع روشن نباشد، ممکن است حتی قبل از رسیدگی به اصل دعوا، درباره این مسئله اختلاف ایجاد شود که چه مرجعی اصلاً صلاحیت رسیدگی دارد.

در قراردادهای بین‌المللی، انتخاب محل داوری، نهاد داوری و حتی زبان رسیدگی می‌تواند آثار عملی بسیار مهمی داشته باشد.

بنابراین هیچ‌گاه یک بند عمومی مانند «اختلافات از طریق مذاکره حل خواهد شد» را بدون بررسی دقیق امضا نکنید.

05 / پرداخت

شرایط پرداخت را دقیق بررسی کنید

در بسیاری از قراردادهای بین‌المللی، اختلاف اصلی نه بر سر اصل معامله، بلکه بر سر پول ایجاد می‌شود.

باید دقیقاً مشخص باشد:

مبلغ قرارداد چقدر است؟
پرداخت به چه ارزی انجام می‌شود؟
پرداخت یکجا است یا مرحله‌ای؟
موعد هر پرداخت چه زمانی است؟
هزینه انتقال وجه با چه کسی است؟
چه بانکی یا چه روشی برای پرداخت استفاده می‌شود؟
در صورت تأخیر در پرداخت چه اتفاقی می‌افتد؟

این مسائل نباید صرفاً در ایمیل یا پیام‌های تجاری مطرح شده باشند؛ موارد مهم باید در متن قرارداد یا پیوست‌های آن درج شوند.

توصیه من: هرچه ارزش قرارداد بیشتر است، روش پرداخت و تضمین پرداخت نیز باید دقیق‌تر تنظیم شود.

06 / تعهدات

تعهدات هر دو طرف را شفاف کنید

یک قرارداد خوب فقط نباید بگوید «طرف اول موظف است»؛ بلکه باید دقیقاً مشخص کند چه کاری، در چه زمانی و با چه کیفیتی باید انجام شود.

برای هر طرف بهتر است این موارد مشخص باشد:

تعهد چیست؟ مهلت انجام آن چه زمانی است؟ محل انجام تعهد کجاست؟ استاندارد مورد انتظار چیست؟ مدارک لازم چیست؟ آیا انجام تعهد منوط به تحقق شرط دیگری است؟

هرجا که امکان دارد، تعهدات را از حالت کلی خارج و قابل اندازه‌گیری کنید.

مثلاً به جای اینکه نوشته شود:

«فروشنده باید کالا را در اسرع وقت تحویل دهد.»

بهتر است موعد یا معیار مشخصی برای تحویل تعیین شود.

زیرا عباراتی مانند «در اسرع وقت»، «به‌زودی»، «کیفیت مناسب» یا «استاندارد قابل قبول» می‌توانند در زمان اختلاف محل بحث و تفسیر قرار بگیرند.

07 / فسخ و خاتمه

بند فسخ و شرایط خاتمه قرارداد را بررسی کنید

قبل از امضای قرارداد، فقط به این فکر نکنید که قرارداد چگونه شروع می‌شود؛ باید ببینید چگونه ممکن است تمام شود.

در قرارداد باید مشخص شود که در چه شرایطی هر یک از طرفین می‌تواند قرارداد را فسخ یا خاتمه دهد.

عدم پرداخت به موقع عدم تحویل کالا نقض اساسی تعهدات ورشکستگی یا انحلال نقض مقررات قانونی یا تحریمی عدم اجرای تعهد پس از اخطار

همچنین باید مشخص شود پس از فسخ چه اتفاقی برای مبالغ پرداخت‌شده، کالاها، اسناد، اطلاعات محرمانه و سایر تعهدات طرفین خواهد افتاد.

نکته مهم: گاهی یک طرف حق فسخ بسیار گسترده‌ای در قرارداد دارد، در حالی که طرف دیگر چنین حقی ندارد. این عدم توازن باید قبل از امضا بررسی شود.

08 / خسارت و مسئولیت

خسارت و وجه التزام را جدی بگیرید

یکی دیگر از بندهایی که در زمان امضا معمولاً کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، بند مربوط به خسارت است.

در قرارداد باید مشخص باشد که در صورت نقض تعهد، طرف متخلف چه مسئولیتی خواهد داشت.

ممکن است برای تأخیر در تحویل، مبلغ مشخصی به ازای هر روز تأخیر تعیین شده باشد یا سقف مشخصی برای مسئولیت قراردادی در نظر گرفته شده باشد.

از دید یک وکیل، دو نکته در اینجا بسیار مهم است:

۱چه کسی در چه شرایطی مسئول پرداخت خسارت است؟
۲سقف مسئولیت مالی هر طرف چقدر است؟

برای مثال، فرض کنید ارزش قرارداد یک میلیون دلار است، اما در قرارداد سقف مسئولیت یکی از طرفین تنها ۵۰ هزار دلار تعیین شده است. این یعنی حتی در صورت ایجاد خسارت بیشتر، ممکن است امکان مطالبه کل خسارت با محدودیت مواجه شود؛ البته آثار دقیق چنین بندی به قانون حاکم و متن قرارداد بستگی دارد.

عباراتی که باید با دقت بررسی شوندLimitation of LiabilityLiquidated Damages
09 / فورس‌ماژور

فورس‌ماژور را دقیق بخوانید

در قراردادهای بین‌المللی، اتفاقاتی مانند جنگ، بلایای طبیعی، محدودیت‌های دولتی، تغییرات ناگهانی مقررات یا برخی حوادث خارج از کنترل طرفین ممکن است اجرای قرارداد را با مشکل مواجه کند.

در چنین شرایطی معمولاً با مفهوم Force Majeure یا قوه قاهره مواجه می‌شویم.

اما یک اشتباه رایج این است که تصور کنیم هر اتفاقی که اجرای قرارداد را سخت یا پرهزینه کند، فورس‌ماژور محسوب می‌شود.

این‌طور نیست.

باید متن قرارداد را بررسی کرد و دید چه حوادثی در تعریف فورس‌ماژور قرار گرفته‌اند، طرف متأثر از حادثه چه تکلیفی دارد و آیا باید فوراً موضوع را به طرف مقابل اطلاع دهد یا خیر.

همچنین باید مشخص شود اگر وضعیت فورس‌ماژور برای مدت طولانی ادامه پیدا کرد، آیا هر یک از طرفین حق خاتمه قرارداد را خواهد داشت یا خیر.

توصیه من: عبارت Force Majeure را صرفاً به دلیل وجود آن در قرارداد کافی ندانید؛ مصادیق و آثار آن را نیز بخوانید.

10 / زبان قرارداد

زبان قرارداد و نسخه حاکم را مشخص کنید

در قراردادهای بین‌المللی ممکن است قرارداد به دو یا چند زبان تنظیم شود.

برای مثال، یک نسخه فارسی و یک نسخه انگلیسی.

در چنین شرایطی باید مشخص شود در صورت وجود اختلاف میان دو متن، کدام نسخه ملاک و معتبر است.

ممکن است قرارداد بیان کند که هر دو نسخه اعتبار یکسان دارند، یا اینکه در صورت تعارض، نسخه انگلیسی ملاک خواهد بود.

این موضوع بسیار مهم است؛ زیرا گاهی یک تفاوت کوچک در ترجمه یک اصطلاح حقوقی می‌تواند در تفسیر تعهدات طرفین اثر بگذارد.

از نظر عملی، توصیه می‌کنم در قراردادهای مهم بین‌المللی، متن قرارداد توسط مترجم یا حقوقدانی که با اصطلاحات حقوقی هر دو زبان آشناست، بررسی شود و مسئله «زبان حاکم» نیز صریحاً مشخص باشد.

جمع‌بندی

قبل از امضای قرارداد بین‌المللی عجله نکنید

قرارداد بین‌المللی سندی است که ممکن است در صورت بروز اختلاف، تعیین‌کننده سرنوشت یک معامله چند هزار یا حتی چند میلیون دلاری باشد.

به همین دلیل، توصیه من به عنوان یک وکیل این است که هرگز قرارداد بین‌المللی را صرفاً به این دلیل که طرف مقابل آن را «استاندارد» یا «فرمت معمول شرکت» معرفی کرده، بدون بررسی امضا نکنید.

چک‌لیست پیش از امضا
۰۱ مشخصات و اختیار قانونی طرفین ۰۲ موضوع دقیق قرارداد ۰۳ قانون حاکم ۰۴ مرجع حل اختلاف ۰۵ شرایط و روش پرداخت ۰۶ تعهدات دقیق طرفین ۰۷ شرایط فسخ و خاتمه ۰۸ خسارت و محدودیت مسئولیت ۰۹ فورس‌ماژور ۱۰ زبان قرارداد و نسخه حاکم

یک قرارداد خوب فقط قراردادی نیست که در زمان امضا منافع شما را تأمین کند؛ قرارداد خوب قراردادی است که در زمان بروز اختلاف نیز بتواند از حقوق شما حمایت کند.

بنابراین اگر ارزش مالی یا تجاری قرارداد قابل توجه است، بررسی حقوقی آن قبل از امضا معمولاً بسیار کم‌هزینه‌تر از تلاش برای اصلاح خسارتی است که بعداً در نتیجه یک بند نامناسب ایجاد می‌شود.